است » . « 1 » در 399 ق / 1009 م ، بعد از فروپاشى دولت عامرى ، يكى از غلامان آنها به نام لبيب عامرى بر طرطوشه دست يافت . « 2 » ابن خلدون مىنويسد : در اواخر 433 ق / 1043 م مجاهد - كه خود از غلامان عامرى بود - از قرطبه به طرطوشه رفت و آنجا را تصرف كرد ؛ در 445 ق / 1053 م يعلى العامرى و در 453 ق / 1061 م ، عماد الدوله احمد بن المستعين از بنى هود آنجا را تصرف كردند . « 3 » در 474 ق / 1081 م المقتدر بن هود امارت دانيه و طرطوشه را به پسر كوچكش ، منذر ، واگذار كرد . « 4 » طرطوشه در دوران فرمانروايى بنى هود يكى از بنادر فعّال اندلس در ساحل درياى مديترانه بود « 5 » . هنگام تسلط مرابطين بر اندلس ، امير المسلمين ، على بن يوسف بن تاشفين ، شوهر خواهر خود ، ابو بكر بن ابراهيم بن تافلوت ، والى مرسيه ، را به امارت بلنسيه و طرطوشه گماشت و پس از چندى ، دستور داد كه وى به جنگ مسيحيان رود . « 6 » سرانجام در 543 ق / 1149 م شهرهاى بزرگ اسلامى در ثغر اعلى ، همچون لارده و طرطوشه به دست مسيحيان افتاد . « 7 » ادريسى در زمان تسلط مسيحيان بر طرطوشه مىنويسد : شهرى نيكو در ساحل رود ابرو است . ميان اين شهر و درياى شامى ( مديترانه ) بيست ميل فاصله است . قلعه‌اى استوار دارد و روى كوههاى آن درخت صنوبرى مىرويد كه در هيچ جاى ديگر آن سرزمين مانند ندارد و از نهال آن به همهء آفاق صادر مىكنند و از چوب آن تخت و صندوق و لوازم چوبى و تير براى شاهان و نيز زين و رحل كتاب و بعضى آلات جنگى ، مانند برجهاى ( متحرك ) و پلكانها ( نردبانها ) مىسازند . « 8 » ياقوت يك قرن بعد از ادريسى و پس از تأييد مطالب او مىنويسد : ناحيت طرطوشه وسيع است و شهرهاى بسيار دارد و محل رفت‌وآمد

--> ( 1 ) . حدود العالم ؛ ص 182 . ( 2 ) . تاريخ دولتهاى اسلامى در اندلس ؛ ج 2 ، ص 163 . ( 3 ) . تاريخ ابن خلدون ؛ ج 3 ، ص 234 . ( 4 ) . تاريخ دولتهاى اسلامى در اندلس ؛ ج 2 ، ص 237 . ( 5 ) . همان ؛ ج 2 ، ص 303 . ( 6 ) . همان ؛ ج 3 ، ص 69 . ( 7 ) . همان ؛ ج 3 ، ص 348 و معجم البلدان ؛ ج 4 ، ص 30 . ( 8 ) . نزهة المشتاق ؛ ج 2 ، ص 734 .